Một số biện pháp xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học

Một số biện pháp xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học

Hoạt động miêu tả trong văn học có sự khác nhau tùy thuộc vào thành tựu nghệ thuật của từng thời kỳ, bút pháp và phong cách của nhà văn, đặc điểm của thể loại cũng như yêu cầu cá thể hóa nội dung cụ thể của tác phẩm. Tuy nhiên, nhìn chung có thể kể đến một số biện pháp cơ bản vẫn được sử dụng phổ biến

1. Tả nhân vật qua ngoại hình

Ngoại hình là hình dáng bên ngoài của nhân vật, bao gồm quần áo, cử chỉ, hành vi, dáng vẻ,… Là yếu tố quan trọng góp phần cá thể hóa nhân vật. Về phương diện này, người viết thường chọn và miêu tả những chi tiết đặc sắc để gây ấn tượng cho người đọc. Chẳng hạn, Nam Cao tả ngoại hình của Chí Phèo khi ra tù; Tả ngoại hình của nhân vật Hoàng trong truyện ngắn Đôi mắt. Cái chính là việc miêu tả hình dáng bên ngoài của nhân vật nên góp phần thể hiện nội tâm của nhân vật. Chẳng hạn, đoạn tả ngoại hình của Tử Bàn của Nguyễn Du đã cho người đọc thấy bản chất xấu xa của tên chủ nhà chứa trong lầu xanh:

“Đột nhiên một làn da nhợt nhạt nhờn xuất hiện,

Làm thế nào cao và đầy đặn để ăn?’

Những phẩm chất tốt đẹp của người anh hùng Từ Hải còn thể hiện ở hình thức này:

“Râu hùm, hàm én anh ơi,

Vai rộng năm tấc, cao mười thước.”

Trong khi văn học cổ thường xây dựng ngoài hình tượng nhân vật với những chi tiết ước lệ, tượng trưng thì văn học hiện đại thường đòi hỏi những chi tiết chân thực, sinh động. M. Gorky khuyên các nhà văn nên xây dựng nhân vật của mình như những con người đang sống và phải tìm, tô đậm, nhấn mạnh những nét độc đáo, đặc trưng của nhân vật ở tư thế, nét mặt, nụ cười, khóe mắt,…

Hình thức bên ngoài của nhân vật góp phần thể hiện nội tâm. Đó cũng là sự thống nhất giữa bên ngoài và bên trong nhân vật. Vì vậy, khi tính cách, đời sống bên ngoài và đời sống bên trong của nhân vật thay đổi thì nhiều đặc điểm bên ngoài của nhân vật cũng thay đổi theo.

Khi xây dựng ngoại hình nhân vật, nhà văn phải thể hiện được những nét độc đáo, riêng biệt của nhân vật, nhưng qua đó người đọc có thể cảm nhận được những nét chung của những người cùng nghề, cùng giai cấp, cùng thời đại. ,… Nhân vật thành công trong văn học từ xưa đến nay chứng tỏ nhà văn luôn chọn lọc kĩ càng những nét tiêu biểu nhất để làm sống động nhân vật.

2. Miêu tả nhân vật qua nội tâm

Nội tâm nhân vật là toàn bộ cảm xúc suy nghĩ của một người về cuộc sống. Miêu tả nội tâm nhân vật cũng là sự thể hiện vốn sống và tài năng nghệ thuật của nhà văn. Ở khía cạnh này, nhà văn chú ý đến những chi tiết thể hiện đời sống nội tâm, những trạng thái cảm xúc, diễn biến tâm trạng của nhân vật. Vì vậy, người đọc sẽ hiểu được tính cách nhân vật, sẽ biết được tư tưởng cao đẹp, tình cảm tốt hay xấu của nhân vật.

Chẳng hạn, Nam Cao miêu tả nội tâm của bé Thu từ những việc làm, những hành vi nhỏ nhặt nhất. Chứng kiến ​​cảnh hạnh phúc của vợ chồng Mơ, Thu đã nghĩ ngợi lung tung về tình yêu cao đẹp tồn tại giữa những làng quê rách nát, biết hy sinh cho nhau, dù chưa bao giờ nghe đến hai từ hy sinh. Ngô Tất Tố miêu tả suy nghĩ của chị Dậu trước cảnh bán con, bán chó,…

Suy nghĩ của nhân vật trước các tình huống và sự việc, diễn biến tâm trạng của nhân vật qua các tình huống khác nhau và làm nổi bật tính cách của nhân vật. Nếu qua việc phác họa một vài nét tiêu biểu về hình thức bên ngoài hay lưu ý những nét bất ngờ trong ngôn ngữ, đôi khi bằng việc phát hiện đúng lúc một vài suy nghĩ sâu xa bên trong thì tính cách nhân vật được bộc lộ khá đầy đủ.

Nghệ thuật thể hiện tính cách nhân vật qua biểu hiện nội tâm được nhà văn thể hiện dưới nhiều hình thức phong phú. Dù được thể hiện dưới hình thức nào, bao giờ nhà văn cũng phải tồn tại trên nguyên tắc: nội tâm nhân vật phải góp phần thể hiện nhân cách. Nguyên tắc này cần được đặc biệt nhấn mạnh trong hành động thể hiện nội tâm, vì trong khi bề ngoài và hành động là những yếu tố bộc lộ rõ ​​ràng, thì nội tâm mới là phần sâu sắc hơn của tính cách.

3. Miêu tả nhân vật qua ngôn ngữ

Khái niệm ngôn ngữ nhân vật chỉ lời nói của nhân vật trong tác phẩm. Những từ đó mô tả kinh nghiệm sống cá nhân, trình độ văn hóa, hệ tư tưởng, tâm lý, thị hiếu, v.v. phản ánh. Mỗi câu nói của mỗi người đều có lịch sử đằng sau nó. Sedrin nói: “Không có lời nào phát ra từ miệng một người mà không có hành động và câu nói lịch sử của chính nó.” Đúng là không thể có những nét riêng về ngôn ngữ của các nhân vật để thể hiện chúng trong tác phẩm.

Ngôn ngữ là cái vỏ của tư duy, trong phong cách lời nói bao giờ cũng có tư tưởng, tình cảm của con người. Chính vì vậy, các nhà văn thường rất chú trọng miêu tả nhân vật bằng ngôn từ của mình. Từ ngàn xưa, ông cha ta đã khẳng định rằng:

“Chim khôn gọi tự do,

Người trí nói năng dịu dàng, dễ nghe.

(Quốc gia)

Thúy Kiều và Từ Hải Hoạn Thư cũng được người này tha bổng:

“Người khôn ngoan kiên định nói sự thật:

Điều này: Tôi là một chút của một người phụ nữ,

Ghen tuông cũng là chuyện bình thường.”

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Nhìn chung, trong tác phẩm tự sự, ngôn từ của nhân vật thường chiếm tỷ lệ nhỏ hơn so với ngôn ngữ của người trần thuật nhưng lại có khả năng đem đến cho người đọc những hình ảnh sinh động, say đắm về tính cách, nhân vật. Chẳng hạn lời nhân vật Chí Phèo: “Điều đó là không thể! Ai đã cho tôi sự thật? Làm thế nào để thoát khỏi những vết trầy xước trên khuôn mặt của tôi? Tôi không thể là một cậu bé tốt hơn. Biết! Chỉ có một cách… bạn biết đấy! … Chỉ có một cách… này! Biết! …” (Chí Phèo – Nam Cao).

Việc cá thể hóa nhân vật bằng ngôn ngữ nhân vật trong các trào lưu văn học được các nhà văn đặc biệt quan tâm và được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Ví dụ, biên kịch có thể cho nhân vật lặp đi lặp lại một số từ hoặc cụm từ yêu thích (tôi biết, thật thảm hại, điều đó luôn được Joe Hong nói trong “Số đỏ” của Vũ Trọng Fung), nhân vật phát âm sai một số từ địa phương, có thể sử dụng từ ngoại lai,… nhưng dù sử dụng theo cách nào thì ngôn ngữ của nhân vật cũng phải có sự chọn lọc nhằm đạt được sự thống nhất giữa các cá nhân.

4. Miêu tả nhân vật qua hành động

Hành động của nhân vật là phương tiện quan trọng nhất để thể hiện tính cách của nhân vật. Nói như vậy không phải để phủ nhận hay đánh giá thấp ảnh hưởng của sự thể hiện nội tâm hay sự lột tả tính cách thông qua ngôn ngữ và ngoại hình. Hành động là công cụ quan trọng nhất, bởi hành vi của con người là hình thức thể hiện đầy đủ phẩm chất, nhân cách, tâm lý, lý tưởng của con người cũng như những đặc điểm bên trong thế giới tinh thần của họ. Thông qua sự tổng hợp mối quan hệ của nhân vật này với các nhân vật khác. Chẳng hạn, trong “Tắt đèn”, bà Dauya quyết định cưỡng hiếp vợ ông ngay sau khi ông tiễn bà đi phục vụ quan tỉnh. Hành động này thể hiện một cách sinh động bản chất sa đọa, dâm đãng, đê tiện của bọn quan lại xưa.

Người đọc nhìn thấy bản chất của nhân vật thông qua các hành động của nhân vật. Vì vậy, khi xây dựng nhân vật, nhà văn luôn dành một phần quan trọng cho việc miêu tả hành động. Sự thể hiện của nhân vật văn học bao giờ cũng hướng tới việc sử dụng nội dung đời sống xã hội. Hình thức biểu đạt của nhân vật cần được xét theo nội dung của nhân vật. Phương pháp, cách thức thể hiện không thể giống nhau đối với nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật chính diện và nhân vật phản diện.

Hành động của nhân vật có thể được thể hiện thông qua tự sự hoặc miêu tả. Nhà văn thuật lại hành động của nhân vật thông qua câu chuyện. Với cách miêu tả, hành động của nhân vật được dừng lại một cách cụ thể và như đang diễn ra trước mắt người đọc. Thực tế văn học chứng minh rằng hành động và suy nghĩ nội tâm của nhân vật được nhà văn thể hiện trong mối quan hệ hữu cơ và biện chứng. Khi phân tích nghệ thuật đặc tả động tác, cần hết sức chú ý đến tâm trạng, sắc thái nội tâm làm cơ sở của động tác.

Trên đây là những thao tác phổ biến nhất trong xây dựng nhân vật. Ngoài các biện pháp nêu trên, nhà văn có thể đưa nhân vật vào cuộc sống thông qua việc đánh giá nhân vật trong tác phẩm, miêu tả sự vật, nhà cửa, môi trường xã hội, thiên nhiên,… của chúng sinh. Trong tác phẩm tự sự, ngôn ngữ của người kể chuyện là một yếu tố rất quan trọng trong việc bộc lộ, miêu tả và đánh giá nhân vật.

Sự khác biệt giữa các biện pháp xây dựng nhân vật trên chỉ là tương đối. Trong thực tế, các biện pháp này thường không tách rời nhau mà có quan hệ mật thiết với nhau. Vì vậy, thường khó trình bày các biện pháp xây dựng nhân vật dưới hình thức thuần túy và độc lập. Cũng cần lưu ý rằng, việc thực hiện các biện pháp nêu trên chỉ nhằm mục đích hiểu đầy đủ, chính xác về nhân vật trong tác phẩm văn học.

Tham Khảo Thêm:  Dàn ý: đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng

Related Posts

USB Wifi là gì? Sự thay thế hoàn hảo cho card Wifi bị hỏng, chập chờn

quản trị viên · Ngày 4 tháng 6 năm 2023 · Trong cuộc sống, thay vì chỉ là người nhận, đôi khi bạn phải là người cho…

Bạn là ai trong Countryhumans ?

Countryhumans hiện đang rất hot trên mạng xã hội và được rất nhiều bạn trẻ tìm hiểu và xác định mình là ai trong Countryhumans. Vậy Bạn…

Aulala 911 clip video gốc và @s1mp1e244 cô gái hot nhất hôm nay

Hay gọi sô 911 video nhạc gốc và @s1mp1e244 Hot girl hiện nay là cụm từ được tìm kiếm nhiều trên MXH những ngày gần đây, cùng…

11h55 là ai ? 11h55 Voz là gì ?

11:55 là ai? ? 11:55Voz là gì? Đây là những cụm từ được tìm kiếm nhiều nhất trong thời gian gần đây nhưng vẫn chưa có đáp…

Biển trời bão giông, lòng người đâu bình lặng

Giữa nhịp tim cả nước đang loạn nhịp, một bài văn của một nữ sinh trường THPT Chuyên Tây Nguyên đã chạm đến trái tim của hàng…

Bài văn xúc động viết về thầy cô, giáo

Bài viết đầy cảm xúc, yêu thương khi học trò bày tỏ lòng biết ơn đến thầy cô nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Thời gian…

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *